Chính quyền nhà Trần là chính quyền của quý tộc họ Trần. Chính quyền ấy cho phép con em quý tộc được quyền sống dựa vào uy danh và bổng lộc của cha ông. Song, khi đọc xong chuyện Trần Thủ Độ(1194 - 1264), ai dám bảo con cháu ông sẽ dựa hơi ông để ức hiếp người đời!

Chuyện 1:

Thủ Độ tuy không có học vấn, nhưng tài lược hơn người, làm quan triều lý được mọi người suy tôn, quyền át cả vua. Bấy giờ có kẻ đàn hặc ông, vào gặp Thái Tông (Trần Cảnh) khóc mà nói rằng : " Bệ Hạ còn thơ ấu mà Thủ Độ quyền át cả vua, xã tắc rồi sẽ ra sao"? Thái Tông lập tức ngự đến dinh Thủ Độ, bắt cả người đàn hặc ấy đem theo và nói hết những lời người ấy nói cho Thủ Độ biết. Thủ Độ trả lời: "Đúng như những lời hắn nói ". Rồi lấy ngay tiền lụa thưởng cho người ấy.

Chuyện 2:

Linh từ quốc mẫu có lần ngồi kiệu đi qua thềm cấm, bị quân hiệu ngăn lại, về dinh khóc bảo Thủ Độ: " Mụ này làm vợ ông, mà bị bọn quân hiệu khinh nhờn đến thế!" Thủ Độ tức giận, sai đi bắt, vặn hỏi trước mặt, người quân hiệu ấy cứ theo sự thực trả lời. Thủ Độ nói: "Ngươi ở chức thấp mà giữ được luật pháp, ta còn trách gì nữa". Lấy vàng lụa thưởng rồi cho về.   

Chuyện 3:

Thủ Độ có lần duyệt định số hộ khẩu, quốc mẫu xin riêng cho một người (cháu) làm câu đương. Thủ Độ gật đầu, rồi ghi họ tên quê quán của người đó. Khi xét duyệt đến xã ấy, hỏi tên mỗ ở đâu, người đó mừng rỡ bảo hắn là người được quốc mẫu xin cho. Thủ Độ nói: “ Ngươi vì có quốc mẫu xin cho được làm câu đương (một chức cỡ trương tuần) không thể ví với những câu đương khác được, phải chặt một ngón chân để phân biệt". Người đó kêu van xin thôi mãi mới tha cho. Từ đó không ai dám đến thăm xin xỏ việc riêng nữa.

Chuyện 4:

Thái Tông có lần muốn cho người anh của Thủ Độ là An Quốc làm tể tướng. Thủ Độ tâu: "An Quốc là anh thần, nếu (Bệ hạ) cho là giỏi hơn thần thì thần xin trí sĩ, nếu cho thần giỏi hơn An Quốc thì không thể cử An Quốc. Nếu anh em đều làm tể tướng cả thì việc triều đình sẽ ra làm sao?". Vua bèn thôi. ( Trích nguyên văn Đại Việt Sử Ký Toàn Thư)

Chuyện 1 là nói về tính thẳng thắn, minh bạch, ”nhìn thẳng vào sự thật”, đã làm gì thì chịu trách nhiệm với việc mình làm, không thèm chối dù có làm chuyện tầy đình như “lấn cả quyền vua” ( do Thái Tông còn thơ ấu). Chuyện 2 là nói về tinh thần tôn trọng pháp luật, nhất là cái pháp luật ấy lại do mình ban ra, “pháp bất vi thân”, không thể vì người thân mà vi phạm. Chuyện 3 là biện pháp trị những anh “con ông cháu cha” bất tài vô tướng, chỉ còn biết bám váy người nhà để tiến thân thì cách trị hay có lẽ là đổi bổng lộc lấy ít nhất một ngón chân, cách này Thủ Độ mới dọa thôi mà đã có hiệu quả. Nếu áp dụng thời nay thì chắc người bốn ngón đầy đường. Chuyện 4 là sự tự tin thẳng thắn về sử dụng người tài, không “gia đình trị”, giỏi thì nói giỏi, không câu nệ hay khiêm tốn giả vờ, âu cũng là bài học tốt cho nghề làm nhân sự.       

Trần Thủ Độ là một nhân vật khổng lồ của lịch sử, tuy cũng bị các đời sử gia chê trách vì tàn bạo với Huệ Tông và tôn thất nhà Lý hay tội giết vua rồi lấy ngay vợ vua nên bị Ngô Sĩ Liên phê phán rất nặng nề. Nhưng ông có những phẩm chất lớn không thể thiếu của một chính khách thể hiện qua bốn câu chuyện nhỏ sử đã ghi trên.

Tiếc thay lịch sử không dạy khôn cho người thời nay được bao nhiêu!