Ẩn hiện Nguyễn Đình Thi
Nguyễn Đình Thi quê gốc ở Sơn Tây nhưng hầu như chưa bao giờ ông nhắc đến điều đó và có ý định về nhận quê. Lần theo gia phả, hóa ra bà ngoại của nhà thơ là người Tàu, tên là Nìn Thị Hà, còn cụ cố ông là người Chà Và (Ấn Độ) chuyên đi tính toán sổ sách giúp các nhà buôn vải. Nhà thơ nhiều lần nói với con cháu rằng dòng họ của mình là dòng họ dân dã, không có chữ
Nhà thơ sinh tại Lào. Cha làm thầy ký bưu điện, rất giỏi tiếng Pháp. Một lần thầy ký đi qua chợ, thấy một cô gái người Việt rất xinh đẹp ngồi bán bánh rán. Trêu trọc nhau đôi ba câu, tình duyên vừa ý thế là cưới. Ông bà sinh được những 13 người con, nhưng có mấy người khó nuôi, chết trẻ, còn lại thì thành đạt cả. Nhà thơ được cha dạy tiếng Pháp từ nhỏ nên rất thông thạo ngoại ngữ này. Gia đình chuyển về Hà Nội. Thầy không còn việc làm, chỉ đi chơi suốt ngày mặc cho người vợ phải gồng lưng bán bánh nuôi đàn con đông đúc. Thỉnh thoảng ông lại về cầm quả cân ném vào tủ kính để vòi tiền vợ.
Ngày nhỏ, nhà thơ hát rất hay, nổi tiếng ở trường học. Thầy giáo người Pháp quý lắm, đến tận nhà xin cho nhà thơ đi học thanh nhạc ở Pháp. Nhưng gia đình không đồng ý. Cha mẹ muốn nhà thơ tốt nghiệp trường luật ra để làm quan, chí ít cũng là một vị quan huyện gì đó. Học đến năm thứ nhất Trường Luật thì bị đuổi học vì tham gia phong trào sinh viên. Cha mẹ lại tốn tiền chạy vạy để được học lại. Năm 17 tuổi, nhà thơ đã lớn vổng lên, đẹp trai, hát hay, học giỏi, nên nhiều người mê. Gia đình sợ ông sa đà vào chuyện ái tình mà lơ là chuyện học nên đã quyết định lấy vợ cho nhà thơ ngay lúc ông tròn 17 tuổi. Gia đình khi đó buôn bán phát đạt, có của ăn của để nên có nhiều quan hệ trong xã hội. Họ đính duyên nhà thơ và bà Bùi Nữ Trâm Nguyệt Nga, cháu gái quan tuần phủ lúc bấy giờ. Lấy vợ xong, nhà thơ vẫn mang sách đi học bình thường. Trong trường ông có tiếng là học giỏi về triết học, thơ ca, luật pháp. Những năm sau này, lớp trẻ cầm bút mỗi khi nhắc đến thời thanh niên của nhà thơ Nguyễn Đình Thi đều tâm phục khẩu phục. Làm sao không phục được khi mới 18 tuổi, nhà thơ đã viết những cuốn sách triết học về Kant, về Schopenhauer... Một lần nhà văn Nguyễn Đình Chính, con trai nhà thơ, có hỏi cha về điều này. Nhà thơ liền lấy những bản in hồi đó cho con trai xem và nói rằng mình không phải là nhà triết học. Danh hiệu nhà triết học chỉ xứng với Trần Đức Thảo thôi. Hóa ra hồi đi học ở Trường Luật, thầy giáo người Pháp cũng giảng qua loa về tư tưởng của Kant, của Schopenhauer rồi bắt học trò trả bài. Nhà thơ liền đến thư viện, tìm tài liệu về các triết gia đó. Sẵn vốn tiếng Pháp, ông đọc và tổng hợp thành những bài viết ngắn. Tất nhiên trong đó cũng có chút ít ý tưởng của cá nhân ông. Đám bạn học thấy ông có tài liệu để trả bài như vậy nên đòi... mua.
Thế rồi những bản đó lọt đến các nhà xuất bản và họ quyết định in để bán cho sinh viên, học sinh. Nhà thơ vừa có tiền, vừa nổi tiếng là nhà triết học trẻ. Để tự lập, nhà thơ cùng người vợ trẻ đi thuê nhà ở riêng dù khi đó đằng nội, đằng ngoại có vài chục căn nhà ở Hà Nội. Hai người thuê một căn ở chợ Hôm để làm nơi bán sách luôn thể. Lúc đó phong trào sinh viên bãi khóa biểu tình phản đối chính sách của quân Pháp, quân Nhật ở Việt Nam tăng mạnh. Quân Nhật đã bắt bố vợ nhà thơ là Bùi Kính Tri và đánh chết ông. Nhà thơ cũng bị bắt. Gia đình phải bỏ một khoản tiền lớn ra chạy vạy. Trước khi thả nhà thơ, chúng nói: "Cậu học giỏi, nhà giàu thì đi theo Cộng sản làm gì?...”.
Toàn quốc kháng chiến, gia đình phải tản cư lên vùng Tuyên Quang. Vợ nhà thơ chết vì bệnh lao vào đúng giao thừa năm 1951. Mấy đứa con phải nhờ tay bà ngoại chăm sóc. Nhà thơ cũng bị bệnh lao và được chính phủ cho đi chữa bệnh ở Trung Quốc. Tại đây, Nguyễn Đình Thi gặp người vợ thứ hai của mình. Bà là Phạm Thị Trường, cán bộ địch vận người Hải Dương, sau trở thành bác sĩ, Viện trưởng bệnh viện Việt - Xô. Hai người lấy nhau. Khi về tiếp quản thủ đô năm 1955, họ được phân một căn nhà rất rộng. Ba đứa con của nhà thơ cũng về sống chung. Nhưng